Column Jack Jansen

Chaos leidt tot een nieuwe orde

Entropie, een belangrijk begrip uit de thermodynamica, is een maat die de waarschijnlijkheid van wanorde in een systeem aangeeft. Een systeem is een geheel van elementen waarbij de ‘samenwerking’ tussen die elementen de functionaliteit en de uitkomsten van het systeem bepaalt. Hoe groter het systeem, hoe groter de kans op een hoge entropie. Chaos dus.

Uit ons eigen leven kennen we dat ook. Misschien zijn we ooit als ZZP’er begonnen en hadden we een redelijk overzichtelijk bestaan. Totdat we zo succesvol waren en onze eerste medewerker in dienst namen. Onze 2e, 3e, 37e misschien zelfs. Opeens waren we een echt bedrijf en ergens moesten er structuren ontstaan om de orde te bewaren en de wanorde buiten ons bedrijfspand en daarmee buiten ons leven te houden. Veel dynamiek, veel uitdaging, maar af en toe toch ook hoofdbrekens en het verlangen naar die beginjaren. Of op zijn minst de illusie daarvan.

Met hoe meer mensen (klanten, medewerkers en leveranciers) we werken, hoe groter de behoefte wordt aan ordening. Ieder mens is een element in het systeem en ieder element brengt zijn eigen schare aan andere elementen mee. Een medewerker of klant komt nooit alleen, maar heeft zijn eigen achterban op de bagagedrager. Dit vergroot de kans op een hogere entropie. Meer mensen, meer kans op chaos.
Onze bedrijfscultuur, in feite expliciete maar bovenal impliciete afspraken gebaseerd op onze waarden en normen, moet deze kans op wanorde verkleinen. En meestal gaat dat goed. Maar wat als diezelfde bedrijfscultuur, de sfeer, transformeert door de interne organisatie- en externe marktdynamiek en de vorm aanneemt die past bij de mate van wanorde in het grotere maatschappelijke systeem? Wat als er in ons bedrijf een eilandjes-cultuur ontstaat?

Een eilandjes-cultuur is het resultaat van het proces van zelforganisatie en maakt duidelijk dat in een chaotisch systeem spontaan nieuwe structuren ontstaan. Met die nieuwe structuren wordt de chaos op individueel of teamniveau, de eilandjes, teruggebracht tot het gewenste minimum. Op dat niveau ontstaat er dus weer orde. Probleem is natuurlijk wel dat een organisatie een keten vormt in haar aanbod richting de markt en de klant en ‘eilandjes’ deze keten doorbreken. Hoe zorgen we er dan voor dat de kracht in de keten wordt hersteld?

Allereerst door te erkennen dat ‘afzondering’ een natuurlijke beweging is die duidelijk maakt dat de entropie in het systeem te hoog is. De chaos of wanorde was blijkbaar te groot en heeft aangezet tot zelforganisatie. Misschien kunnen we zelfs trots zijn dat wij deze mensen in dienst hebben. Zij bewijzen ons namelijk een hele grote dienst door de wanorde om te buigen naar een nieuwe orde. Als we dit erkennen en van daaruit respectvol met hen in gesprek gaan, dan zal het systeem zich her-rangschikken en de keten een revival ondergaan.

Jack Jansen
Top Results – inspiratie tot echte prestatie!