Column Jack Jansen

Onbekend maakt onbemind

Het zal zo’n anderhalf miljoen jaar geleden zijn geweest, misschien wat korter, misschien wat langer geleden, dat twee mensapen tegenover elkaar zaten en de een besloot iets te doen met het vuur dat was ontstaan door de blikseminslag en de ander ervoor wegrende. De mensaap die leerde om het vuur te beheersen en te gebruiken ontwikkelde zich tot homo sapiens, de mensaap die wegrende bleef bovenal aap.

Doordat deze voorouder aan de slag ging met de mogelijkheden van het nieuwe fenomeen vuur – hierover zijn de paleontologen het in grote lijnen eens – kon ons brein zich ontwikkelen zoals het zich heeft ontwikkeld. Door het vuur kon voedsel beter verteerbaar worden gemaakt en dat leidde ertoe dat ons darmstelsel niet alleen kleiner werd maar ook minder energie nodig had. Deze energie kon zo worden benut voor het verder laten groeien van ons brein. Dat orgaan dat zich steeds bezig houdt met het inschatten van een situatie en het vinden van oplossingen voor problemen die zich voordoen.

Eenmaal gevonden oplossingen worden hardnekkig ingezet, ze worden vrijwel altijd geprefereerd boven nieuwe ideeën. Dit is louter een verhaal van de efficiency van ons lichaam en het heeft alles te maken met een effectief gebruik van de ter beschikking staande energie. Ons brein standaardiseert zoveel mogelijk, waardoor we patronen ontwikkelen die zich herhalen en herhalen. Nieuwe informatie wordt vertaald vanuit een behoefte om tot het bestaande patroon te komen. In de psychologie wordt dit de confirmation bias genoemd, de bevestiging van het vooringenomen standpunt.

Een organisatie waarin de noodzaak tot verandering op enig moment wordt herkend, bijvoorbeeld doordat de orderportefeuille terugloopt, de omzet daalt of het rendement keldert, heeft vaak al een hele weg achter de rug waarin signalen aanwezig waren die duiden op verandering. De kans is groot dat deze signalen worden vertaald door de vooringenomenheid van ons brein. Dat is geen onwil, maar louter een gekleurde manier van kijken, die ervoor moet zorgen dat alles bij het oude en vertrouwde blijft. Het oudste deel van ons brein, met daarmee de grootste invloed op ons gedrag, scant ‘onbekend’ als mogelijk bedreigend en schakelt de emotie angst in om het handelen richting veilig te laten manoeuvreren en zo terug te keren bij het ons welbekende patroon. Dit patroon zorgt er weer voor dat het brein kalmeert.

Weliswaar heeft onze voorouder handig gebruik gemaakt van de toevallige omstandigheid die zich voordeed waardoor wij als nazaten ons bezig mogen houden met ons bedrijf, de markt en het bijpassende business model, minstens net zo vaak lijken we op die aap die louter gevaar herkende en niet de mogelijkheden zag. Bedenk dat dit geen onwil is, maar een automatisme, een patroon. En ja, we kunnen patronen veranderen en hoe meer we weten in welk patroon we zitten en welke beelden in ons brein om bevestiging vragen, hoe groter de kans is dat we de business opportunity wel pakken in plaats van ervoor weg te lopen.

Jack Jansen

Top Results – inspiratie tot echte prestatie!