Column Wouter van der Loon: ‘Verwondering’
Als u dit leest zijn de rouw-activiteiten rond de dood van Koningin Elisabeth afgerond en is het wachten op de kroning van Koning Charles.
Ik vond de rouwperiode erg interessant. Allerlei rituelen en tradities in een land dat zijn geschiedenis koestert, wellicht ook omdat de periode waarin Elisabeth regeerde ook de periode was waarin het machtige Engelse rijk afbrokkelde tot het Groot Brittannië van nu. Is die afbraak ook reden voor een deel van het verdriet van veel Engelsen? Een belangrijk symbool uit een tijd waarin het land meer voorstelde is verdwenen. Treurnis om een verloren verleden?
Mij fascineert het verdriet. Veel mensen op TV zeiden, en het klonk oprecht, dat zij de koningin missen of zullen gaan missen. Wat mis je dan precies, in het geval je iemand niet persoonlijk kent en ook geen feitelijk contact hebt of hebt gehad. Het symbool hoef je niet te missen, want met het uitblazen van de laatste adem was er iemand anders die dat symbool verpersoonlijkt. Is verdriet hier een synoniem van respect voor iemand die 70 jaar het land diende (overigens met een zo lijkt mij riante compensatie). Is het vergelijkbaar met het verdriet als een publieksfavoriet op een gewelddadige wijze overlijdt, zoals bij Peter R de Vries? Maar het gaat hier om iemand die is ingeslapen zonder geweld en op een zeer gezegende leeftijd. Dat is wat anders dan bijvoorbeeld Prinses Diana die op jonge leeftijd op een zeer dramatische wijze om het leven kwam. Gaat het om het verlies van iemand wat je beschouwde als vanzelfsprekend en ontstaat er zo een leegte?
Ik geloof zelf dat we als ‘publiek’ weinig zicht hebben op hoe iemand in het publieke domein als mens echt is. De (roddel-)pers en PR beleid roepen een beeld op, dat vooral een uiterlijk en selectief beeld is. Misschien is het sprookje van de monarchie dat je daar jouw fantasie op mag loslaten. Je mag jouw eigen beeld maken op basis van jouw persoonlijke ‘behoefte’ en passend binnen jouw ‘plaatje’. Dat heeft ook iets moois, al voel ik mij daar zelf niet zo toe aangesproken.
Ook hoor je dat er serieus gesproken wordt over het leiderschap van de koningin dat nu is weggevallen. Ook erg interessant. Want de formele macht van een constitutioneel monarch is zeer beperkt (al zal de macht meer zijn dan die van u en van mij). We weten niet wat Elisabeth dacht over politieke vragen en hebben geen idee of haar adviezen en raadgevingen ook echt impact hebben gehad. Hoe heeft haar leiderschap dan vorm gekregen? Als gezegd wordt dat ze het Gemene Best bijeen heeft gehouden, hoe deed ze dat dan, anders als alleen het zijn van een symbool voor een historische verbinding. Interessant ook, omdat we er bij leiderschap er vaak van uitgaan dat dat bepaald wordt door de daden, de voorbeeldfunctie en de (uitgedragen) visie van de leider. Hoe zit dat dan hier? Door alleen er te zijn?
Elisabeth was ook hoofd van de Anglicaanse kerk en in die rol moest zij niet alleen het gezicht van die kerk zijn, maar ook de leerstellingen van die kerk verdedigen. Ik vind de combinatie van staatshoofd en hoofd van een kerk een lastige. Ik geloof sterk in de scheiding tussen kerk en staat. Je weet ook niet vooraf of een vorst wel echt gelovig is of een voorbeeldfunctie kan vervullen. Zo komen er nu een koning en koningin op de troon die allebei gescheiden zijn. In het verleden was dat een absolute belemmering. Juist die belemmering was de reden dat de vader van Elisabeth koning werd en Elisabeth zo op de troon kwam. Overigens vond ik dat altijd wel wat wonderlijk, omdat de basis van de Anglicaanse kerk erin lag dat een vorst (Hendrik de achtste) wilde scheiden en daar geen toestemming van de paus voor kreeg.
Wouter van der Loon
Pensionado en organisatiecoach
November 2022
